ايران آغاز شد . كشت توتون در گيلان براى اولين‌بار به وسيله دكتر استپان هاراطونيانس و به توصيه محمود خان ناصر الملك همدانى به سال 1251 خورشيدى يعنى حدود 119 سال قبل انجام گرفت و نخستين محل كشت آن حوالى رشت بود . « 39 » پس از آزمايشهاى اوليه كشت آن در مازندران ، گرگان و اروميه آغاز شد . توتون و تنباكو داراى انواع مختلفى هستند . ليكن آنچه كه در گيلان كشت مىشود توتون سيگارت است نه توتون چپق يا تنباكوى قليان . كشت انواع توتون امروزه در اغلب استانهاى كشور معمول است . اما سطح زير كشت و توليد آن‌چنان‌كه بايد در ايران توسعه نيافته است . بر اساس آمارهاى موجود ، در سال 1315 مجموعا حدود 5800 هكتار در كل كشور زير كشت توتون قرار داشت . در سال 1341 سطح زير كشت آن به بيشترين وسعت در تاريخ زراعت توتون در كشور يعنى 26363 هكتار رسيد . در همين سال به دليل كاهش شديد توليد آن يعنى 485 كيلو در هر هكتار كاشت آن به تدريج از رونق افتاد . تا جائى كه در سال 1349 تنها حدود 10 هزار هكتار در كل كشور مزارع توتون كشت شده بود . ركود كشت توتون تا سال 1359 نيز كماكان ادامه داشت ، اما از آن پس تا سالهاى اخير كشت آن مجددا رونق گرفت . در سال زراعى 65 - 1364 مجموعا در كل كشور 22463 هكتار زير كشت توتون و تنباكو قرار داشت كه كلا 27749 تن توتون به دست آمد . دو استان گيلان و مازندران مجموعا بيش از نيمى از توتون و تنباكوى كشور را توليد مىكنند و نيمى از كشتزارهاى توتون كشور در اين دو استان قرار دارد « 40 » . پس از گيلان و مازندران استانهاى آذربايجان غربى ، اصفهان و هرمزگان مهمترين مراكز كشت توتون و تنباكوى كشور به‌شمار مىروند . 1 - 3 - 7 - كاشت ، داشت و برداشت توتون توتون نيز از جمله گياهانى است كه كاشت آن در دو مرحله انجام مىگيرد : مرحله كاشت بذر در خزانه و سپس نشاكارى در مزرعه اصلى . زمين كشت توتون بايد به دقت شخم زده شود . براى اين منظور زمين را در اواخر زمستان شخم زده و تا آغاز فصل كاشت رها مىكنند . در اين مدت خاك ضمن جذب رطوبت و تهويه براى كاشت آماده مىشود . زمان كاشت بذر در خزانه از اواسط اسفند تا اواسط فروردين به تناسب شرايط آب و هوا متغير است . پس از كاشت بذر در خزانه كه خود به مراقبتهاى ويژه‌اى نياز دارد از اوايل ارديبهشت به تدريج نهالهاى جوان را در مزرعه اصلى كه قبلا با شخم دوم نرم و هموار شده مىكارند . در نواحى شمالى گيلان يعنى شهرستانهاى آستارا و تالش كه آب و هواى نسبتا سردترى دارند كشت توتون اندكى ديرتر از نواحى مركزى و جنوبى گيلان آغاز مىشود . براى محافظت بذر در مقابل سرما روى خزانه را با پوششى از حصير ، پلاستيك و يا الياف ديگر مىپوشانند . كشت توتون معمولا به صورت خطى بوده و خطوط كشت بايد جهت شمالى - جنوبى داشته باشد تا هريك از بوته‌ها به‌طور يكسان در مقابل تابش خورشيد قرار گيرد . دما و رطوبت دو عامل مهم در كاشت توتون به‌شمار مىرود . علاوه بر آن رعايت فاصله بوته‌ها از يكديگر و آبيارى منظم متناسب با شرايط آب و هوا پس از نشاكارى از مهمترين عمليات كاشت و داشت توتون هستند . مزارع توتون نيز در مقابل علفهاى هرز بسيار حساس و آسيب‌پذير مىباشند . از اينرو وجين‌كارى مزارع توتون همانند برنج از اهميت زيادى برخوردار است . امروزه در گيلان براى جلوگيرى از رويش علفهاى هرز از انواع علف‌كشها استفاده مىشود . آفات گياه توتون در دوره رشد نسبتا زيادند و مهمترين آنها عبارتند از : انواع شته ، حلزون ، هزارپا ، آبدزدك ، كرم مفتولى ، موش كور و برخى آفات ديگر ، از اين‌رو اجراى عمليات سمپاشى طى دوره رشد و حتى در خزانه لازم است . برداشت محصول توتون با برگ‌چينى آن آغاز مىشود . هنگامى كه برگهاى پايين ساقه به تدريج شروع به زرد شدن نمودند ، نشانه رسيدن توتون ظاهر مىشود . اولين برگ‌چينى پس از حدود 45 تا 60 روز بعد از كاشت انجام مىگيرد . برگ‌چينى توتون از برگهاى پايين شروع شده و به فاصله يك هفته تدريجا برگهاى ديگر كه به رشد كافى رسيده باشند و علايم تغيير رنگ در آنها مشاهده شود چيده مىشوند . برگهاى چيده شده را نخ‌كش كرده و آنها را در چارچوبه‌هاى مخصوصى براى خشك كردن قرار مىدهند . خشك كردن توتون به دو طريق انجام مىگيرد : خشك كردن در هواى آزاد يعنى در مقابل آفتاب و ديگر خشك كردن در گرمخانه . در گيلان به دليل وجود رطوبت در هوا و عدم اطمينان از تابش مدام آفتاب تنها از روش گرمخانه‌اى استفاده مىشود . محصول توتون در بازار عرضه نمىشود . چرا كه اداره دخانيات استان توتون را از توتونكاران خريده و با استفاده از امكانات فنى و انبارهاى مجهز پس از تبديلهاى اوليه و طبقه‌بندى آن توتون را در اختيار كارخانه‌هاى سازنده محصولات دخانى قرار مىدهد . قيمت خريد هر كيلو توتون در سال 1369 بطور متوسط 750 ريال بود كه از طرف شركت دخانيات پرداخت مىشود . 2 - 3 - 7 - سطح زير كشت و توليد توتون در گيلان سطح زير كشت توتون در استان گيلان حدود 3959 هكتار است كه حدود 6 / 18 % كل كشتزارهاى توتون و تنباكوى كشور است . ميزان توليد توتون در گيلان 4253 تن است كه با عملكرد متوسط 1 / 1 تن در هكتار حدود 15 % از توليد توتون كشور را تشكيل مىدهد . مهمترين نواحى زير كشت توتون در گيلان شهرستانهاى صومعه‌سرا ، تالش ، آستارا ، رشت ، انزلى و فومن هستند . شهرستان صومعه‌سرا مهمترين مركز كشت توتون در استان گيلان است . اين شهرستان با 2922 هكتار كشتزار توتون حدود 74 % از مزارع استان را به خود اختصاص داده است و در همين حال با توليد 3214 تن توتون در سال بيش از 75 درصد توتون گيلان را توليد مىكند . پس از صومعه‌سرا با فاصله بسيار زيادى شهرستانهاى تالش و آستارا قرار دارند . سطح زير كشت توتون در تالش 357 هكتار و در آستارا 248 هكتار است كه مجموعا حدود 15 درصد توتون‌زارها را تشكيل مىدهند و 14 درصد توتون استان را توليد مىكنند . بقيه شهرستانها چه از نظر سطح زير كشت و چه از نظر توليد در مراتب پايين‌ترى قرار دارند . شهرستانهاى آستانه ، رودبار ، رودسر ، لاهيجان و لنگرود فاقد توتونكارى هستند و عمده فعاليت كشاورزى آنها به محصولات ديگرى اختصاص دارد . در سالهاى اخير سطح

--> ( 39 ) . زراعت گياهان صنعتى ، ناصر خدابنده ، مركز نشر سپهر ، تهران 1368 ، صفحهء 383 ( 40 ) . آمارنامه كشاورزى سال 1365 ، وزارت كشاورزى .